Jaarverslag 2019

1. Algemeen.

Het Veenmuseum is een aantrekkelijk museum dat de bezoeker op boeiende wijze in contact brengt met het veenverleden van de streek.
Dat was de doelstelling voor het jaar 2019.
Dat doel is gehaald zo blijkt uit het aantal bezoekers ( ruim 12.000) en de reacties van de bezoekers, onder andere in het gastenboek. Het museum draait geheel op onbetaalde vrijwilligers. Naast de groep vrijwilligers die bezig is met bouw en onderhoud zorgt een groep medewerkers voor de ontvangst en rondleiding van bezoekers.
Het museum is financieel goed gezond en kan nog steeds draaien op de giften van bezoekers. Daarnaast werden er voor de grotere projecten sponsoren en subsidiegevers gezocht en dat is ook behoorlijk gelukt in het verslagjaar.

Een paar grote projecten konden bijna of geheel worden afgerond:

  • de uitbreiding van de toilet- en keukenvoorzieningen van het ontvangstgebouw van het Veenmuseum is in het najaar van 2018 gestart. Dit project vergde meer uitvoeringstijd en kon voor de opening van het bezoekersseizoen 2019 worden afgerond. De voorzieningen voor de bezoekers en medewerkers zijn daarmee weer op een goed niveau gebracht;
  • het tracé van het veentreintje is in 2019 bijna geheel gerenoveerd. Daardoor kunnen de vrijwilligers de bezoekers met de veentreintjes op nog steeds de originele maar meer geriefelijke wijze over het museumterrein vervoeren;
  • het terras bij het expositiegebouw is vergroot, zodat de bezoekers bij goed weer kunnen genieten van een kop koffie in de zon;
  • de remise voor de stalling van de locomotiefjes in het zuidelijk deel van het museumterrein moest als gevolg van omgevallen bomen door de storm in januari bijna geheel worden vervangen. Door inzet van de bouwploeg van vrijwilligers is de remise weer in oude glorie hersteld.
2019 was opnieuw een succesvol jaar voor het Veenmuseum

De resultaten kort geformuleerd:

  • opnieuw trok het Veenmuseum veel bezoekers, ruim 12.000 personen (gedurende de openstelling van april t/m oktober). Een stabiel aantal in vergelijking met de voorgaande jaren;
  • de bezoekers komen vooral uit Twente en Salland, maar ook steeds meer uit Drenthe en Gelderland en het westen van het land. Dit betreft dan vaak toeristen die in één van de bungalowparken in de regio verblijven. Regelmatig komen ook toeristen uit het Duitse grensgebied het Veenmuseum bezoeken;
  • de waardering van de bezoekers voor het Veenmuseum is hoog, waarbij vooral de waardering opvalt voor de informele manier waarop bezoekers worden ontvangen en de staat waarin het museum verkeert. Daarnaast is veel verbazing dat het museum geheel draaiende wordt gehouden door (onbetaalde) vrijwilligers. “Dat hoeven we in het Westen niet meer te proberen” zei een persoon. Daarnaast werkten er in 2019 3 personen gedurende een beperkte tijd bij het Veenmuseum in het kader van de uitvoering van hun taakstraf.
    De vrijwilligers zijn afkomstig uit de gemeente Twenterand, Hardenberg, en Almelo;
  • In het verslagjaar werd een drietal grotere activiteiten georganiseerd en uitgevoerd: het traditionele Levend Veenmusem “op Hemelvaartsdag, , medewerking aan het Sagenfestival en de traditionele winterwandelingen tussen de kerst en nieuwjaar. Alle activiteiten werden goed bezocht (tussen 200 en ruim 3000 bezoekers);
  • de inkomsten van het museum bestaan uit de giften van de bezoekers, subsidie van de gemeente Twenterand en een eenmalig subsidie van het Roelvinkfonds voor de uitbreiding en verbetering van de sanitaire voorzieningen;
  • het bestuur van de stichting kwam maandelijks bijeen om haar werkzaamheden uit te voeren. De waarnemend voorzitter/secretaris (dhr. Santman) is vanwege gezondheidsredenen met zijn deelname aan het bestuur gestopt per 1 januari 2019 evenals de waarnemend secretaris, die in de zomer afscheid moest nemen vanwege het aanvaarden van een nieuwe werkkring. Inmiddels zijn drie personen bereid gevonden gedurende een half jaar op proef als bestuurslid mee te draaien.

Conclusie: 2019 was een zeer succesvol jaar voor het Veenmuseum.
Het strategisch concept (een gezellige, klantvriendelijke en klantgerichte uitstraling, niet gekoppeld aan alleen een puur commerciële insteek) werd tot tevredenheid van de bezoekers gerealiseerd en de centrale doelstelling : bezoekers in contact brengen met de boeiende geschiedenis van de veenhistorie van de streek eveneens..

Onze slotsom: Het Veenmuseum heeft haar gewaardeerde plaats in de gelederen van de erfgoedmusea van Nederland in 2019 goed behouden.

Westerhaar-Vriezenveensewijk, maart 2020

De (waarnemend) voorzitter: B. Hoeflaak
De secretaris: (vacant)
De penningmeester: B. Krikken

Katersjansbrug ± 1974

 
2. De hoofddoelstelling van de Het Veenmuseum

Bezoekers van dit uniek gelegen, kleinschalige buitenmuseum worden door vrijwilligers op onderhoudende wijze en in een informele en niet commerciële sfeer in contact gebracht met het leven, wonen en werken in de tijd van de grote vervening van Noord-Twente (± 1850 tot ± 1950).

Openstelling

Het Veenmuseum is jaarlijks geopend tussen 1 april en 1 november. Na 1 november en voor 1 april is het museum slechts op afspraak voor groepen te bezoeken. Deze openingsperiode heeft vooral te maken met de invloed van het weer op de terreinomstandigheden. Het Veenmuseum is in de gelukkige omstandigheid dat het is gevestigd in een prachtig stuk origineel veenlandschap met in het midden van het terrein een oud niet meer levend deel aan hoogveen. Dat heeft het voordeel dat de bezoekers nog echt veen kunnen zien en een turf kunnen vasthouden. De mensen van het Veenmuseum zijn uiteraard erg zuinig op de natuur en het veen en proberen dit zo goed mogelijk te bewaren. De zogenoemde veenkop mag dan ook alleen worden belopen door de schapen van de vereniging Veenschap die helpen de begroeiing kort te houden.
Het Veenmuseum is elke dinsdag, woensdag, donderdag en zondagmiddag geopend voor bezoekers . Buiten die dagen is het museum op afspraak geopend (behalve op zondagmorgen) voor groepen van minimaal 15 personen.
Op deze manier kan het museum door de vrijwilligers goed worden gerund en is de inzet van hen ook enigszins te plannen. Het museum was dit jaar van 9.00 tot 16.00 uur geopend en zondagmiddag van 13.00 – 16.30 uur.

Een enkele keer werd de expositieruimte van het museum gebruikt voor een vergadering van een vereniging of overleggroep en in het winterseizoen maakten ook dit jaar twee groepen hobbyisten gebruik van de ruimte voor activiteiten op het gebied van stoelenmatten, wilgentenen vlechten e.d.

Doelgroepen

Het museum richt zich op bezoekers van alle leeftijden die interesse hebben in het “veen”verleden (hoe werkten en leefden de mensen hier in de streek ongeveer tussen 1850 en 1950).
Binnen die brede doelgroep zijn specifiekere groepen te onderscheiden:

  • schoolgroepen van peuterspeelzaal tot en met hbo instellingen
  • gezelligheids- en nuttigheidsverenigingen (o.a. vrouwenverenigingen, beroepsverenigingen)
  • teams van overheidsdiensten
  • ouderenbonden
  • familiegroepen

Bij de groepsbezoeken proberen we door een kort voorgesprekje een programma te bieden dat zoveel mogelijk aansluit bij de vragen van de betreffende groep. Ook het niveau van de verstrekte informatie wordt daarop aangepast: de leerlingen van groep 4 van de basisschool vragen een andere benadering dan de volwassen leden van een natuurvereniging. De algemene lijn bij de groepsbezoeken bestaat meestal uit een toelichting over het ontstaan van veen en turf, het leven en werken in het veen, gereedschappen en gebruiksvoorwerpen en een samenvatting van de film Bruin Goud over turfsteken, een uitleg bij de maquette en een rit met het veentreintje met tussenstops bij de veenhutten, het winkeltje en de boerderij. Voor zo’n bezoek trekken we meestal minimaal 2 uur uit, zodat de gasten de tijd hebben alles te bekijken en hun eigen ervaringen van vroeger uit te wisselen. Daarbij komen telkens vele mooie verhalen naar voren. Daarnaast kennen we uiteraard de zogenaamde “ losse” bezoekers die niet vanuit een groepsverband komen, bijvoorbeeld toeristen van de verblijfsaccommodaties in de regio en toevallige voorbijgangers als fietsers.

3. Activiteiten.

Algemene activiteiten:
  • openstellen van het museum voor bezichtiging
  • rondleidingen geven over het ontstaan en de groei van veen, het turfgraven en het leven in de Veenstreek
  • een rit maken met het veentreintje over het museumterrein, met bezichtiging van een aantal ingerichte oude veenhutten, een winkeltje en een boerderij.
Specifieke activiteiten
  • bezoeken van zo’n 40 groepen van kinderdagcentra, centra voor dagopvang van gehandicapten en dagopvang voor ouderen. Voor deze bezoekers vormt de rit met het veentreintje één van de hoogtepunten. Als de weersomstandigheden dan ook nog meewerken is een dergelijk bezoek onvergetelijk. Gelukkig beschikken we inmiddels over twee overdekte treinkarren
  • bezoeken van schoolgroepen (peuterspeelzalen tot en met hbo). Ruim 30 schoolgroepen uit de gemeente Twenterand en omliggende gemeenten met ruim 6000 leerlingen en begeleiders brachten een bezoek aan het Veenmuseum. Veel schoolkinderen kwamen na zo’n groepsbezoek later in het seizoen terug met hun ouders en of opa’s en oma’s. Groepen leerlingen van het Canisiuscollege uit Tubbergen en het Noordik uit Vroomshoop en Vriezenveen komen jaarlijks op bezoek in het kader van een “buitendag”

     

  • ongeveer 50 andere groepen bezochten het Veenmuseum en haalden nostalgische gevoelens op
  • de bezoeken door familiegroepen en bedrijfsuitjes liepen in het verslagjaar weer goed. Ook dit jaar werden er in het museum regelmatig bruidsreportages gemaakt, met de veenhutten en het treintje als achtergrond. Als trouwlocatie is het museum dit jaar niet gebruikt
  • veel individuele bezoekers zijn gasten van de campings en bungalowparken uit de buurt en streekbewoners die een binding hebben met de veenhistorie. Opvallend is dat in de schoolvakanties veel opa’s en oma’s met hun kleinkinderen het museum bezochten: “Nou zullen wij eens laten zien hoe wij vroeger leefden en wat voor werk opa deed”. Regelmatig maakten kinderen naar aanleiding van het museumbezoek met hulp van ons materiaal een spreekbeurt of werkstuk voor school.

Op grond van het gastenboek kunnen we vaststellen dat ongeveer 35% van de bezoekers afkomstig is uit de gemeente Twenterand, 30% uit de regio en 30% uit andere delen van Nederland (van Zeeuws-Vlaanderen tot aan Noord Groningen). Ongeveer 5 % komt uit het buitenland (Duitsland, België, Canada, Australië, Nieuw Zeeland, Frankrijk, Engeland). Getuige het gastenboek zijn de individuele bezoekers vooral ook enthousiast over de informele werkwijze en het persoonlijke gezellige contact met de vrijwilligers van het museum. “Houd het alsjeblieft zo informeel en gezellig en maak er geen commercieel pretpark van. We voelen ons hier echt gasten”, zo schreef één van de bezoekers.

4. Vrijwilligers en medewerkers

In 2019 waren ongeveer 60 vrijwilligers betrokken bij de werkzaamheden om het Veenmuseum in goede staat te houden (onderhoud gebouwen, materialen en terreinonderhoud). Vier nieuwe vrijwilligers meldden zich aan voor onderhoudswerk en zij zijn gemiddeld een dagdeel per week in het museum actief.
Een aantal van de vrijwilligers is ook inzetbaar bij het ontvangen en rondleiden van de bezoekers. Een groep bezoekers rondleiden vergt toch speciale kwaliteiten die niet elke vrijwilligers ter beschikking heeft. Naast de hiervoor genoemde medewerkers waren er in 2016 een drietal zogenoemde “taakstraffers” actief om hun taakstraf bij het Veenmuseum uit te voeren. De half in de grond gegraven veenhut aan de westzijde van het museumterrein is vervangen.

De bestuursleden van de stichting zijn uiteraard ook vrijwilliger. Zij stoppen tijd in het besturen, de koers uitzetten voor de lange termijn en concrete plannen maken voor de komende jaren. Een aantal belangrijke uitdagingen komen op het Veenmuseum af:

  • de vervanging van de ruim dertig jaar oude vloer in het ontvangstgebouw
  • de verbetering van de isolatie van het ontvangstgebouw, waardoor de energielasten omlaag kunnen worden gebracht
  • de uitstraling van de inrichting van het ontvangstgebouw “bij de tijd brengen” met o.a. meer interactieve middelen als beeldschermen. Het Veenmuseum zoekt actief naar financiële ondersteuning bij de realisering van deze projecten en is verheugd over de steun van de gemeente Twenterand bij de financiering van de vervanging van de vloer.

 

 

5. Overige werkzaamheden

Overleg situaties

  • Vrijwilligers van het Veenmuseum namen in het verslagjaar deel aan overlegsituaties met de gemeente Twenterand, andere musea in Twenterand, Staats BosBeheer.
    Met de gemeente Twenterand werd een aantal malen overleg gevoerd over de financiële situatie van de stichting
  • Samenwerking met de buren. Met de vereniging Het Veenschap werd in het verslagjaar zeer plezierig en productief samengewerkt. De schaapskudde van de vereniging hielp regelmatig delen van het museumterrein kort te houden en die levende have vormde voor de museumbezoekers een extra attractie op bijvoorbeeld Hemelvaartsdag.

 

6. Nieuwe uitdagingen

  • Vervanging van de houten vloer in de expositieruimte. De vloer is in november en december van het verslagjaar vervangen door een betonvloer.
  • Actualisering van de uitstraling van het museum. Na de vervanging van de vloer komt de herinrichting aan bod. Er zijn intussen verschillende werkgroepen bezig daarvoor plannen te maken. In de sfeer van de merchandising zal in 2020 het aanbod aan artikelen beperkt worden uitgebreid. Met deze activiteiten zal het museum meer “ bij de tijd” zijn en beter op de toekomst zijn voorbereid.
  • Daarbij willen we een beperkte groei van het bezoekersaantal bereiken, zonder dat de druk op de natuur van het museumterrein te groot wordt. Uiteraard zal dan ook het aantal vrijwilligers nog moeten groeien (o.a. rondleiders).
  • De website van het Veenmuseum werd in het verslagjaar regelmatig ververst en werd goed bezocht: ruim 40.000 hits van bezoekers van de site werden geteld. Daarnaast is het Veenmuseum actief op Facebook voor de “breaking news” berichten. De waardering daarvoor is goed. De vaste volgers kunnen op die manier de actuele ontwikkelingen in het museum volgen.
     

7. Organisatie

Het stichtingsbestuur vergaderde in het verslagjaar tien maal om het beleid te bepalen en de uitvoering daarvan te bewaken. Met de vrijwilligers werd tweemaal in dat jaar vergaderd, naast uiteraard de veelvuldige individuele contacten met hen.
Bestuursleden voerden deeltaken uit als: onderhouden van externe contacten met gemeente, collega-musea in de regio (Historisch Museum Vriezenveen, Kloostermuseum Sibculo), Staatsbosbeheer, Tourist Info Twenterand en de tijdelijke overleggroep Engbertsdijksvenen (in verband met de plannen voor verhoging van de grondwaterstand) . Daarnaast werd medewerking verleend aan projectgroepen zoals die over de activiteiten in het kader van de herdenking van de ruilverkaveling en die over het initiatief “ Natuur Belevings Centrum NBC”.
Voor de samenstelling van het bestuur: zie het einde van dit verslag.
Voor de zomervakantie werd de traditionele vrijwilligersavond gehouden. Een gezellige bijeenkomst als kleine blijk van waardering voor de inzet van de vrijwilligers.

8. De voornemens voor 2020

  • terugkerend onderhoud aan het spoor en het rijdend materieel
  • onderhoud aan de gebouwen op het museumterrein
  • terreinonderhoud aan bodem en bos
  • bouw van een veldoven, waarin brood gebakken kan worden
    .

9. Samenstelling bestuur

Het bestuur bestond op 21-12-2019 uit de volgende personen:

Mevr. B. Hoeflaak (wnd. Voorzitter)
secretaris vacant
Dhr. B. Krikken (penningmeester)
Mevr. H. v.d. Zee
Dhr. J. Klinkhamer
Dhr. H. Post

We hopen ook in de komende verslagperiode op veel medewerking van de vrijwilligers en van allen die het Veenmuseum een warm hart toedragen!

Als motto voor het jaar 2020 kiezen we dan ook voor: “ Het Veenmuseum richt zich op het veenverleden en is geheel “bij de tijd om de bezoekers in 2020 te ontvangen.“

Aldus vastgesteld in de bestuursvergadering van 2 maart 2020